Ljubavnici i luđaci

Roman Žilijen Bušić „Ljubavnici i ludaci“ je izuzetno slojevito, emotivno nabijeno i dokumentarno delo koje istovremeno funkcioniše kao dirljiva, gotovo filmska ljubavna priča i kao potresno svedočanstvo o surovoj naličju političkog ekstremizma i borbe emigranata.

Radnja počinje idilično, susretom mlade, slobodoumne Amerikanki Žilijen Šulc i harizmatičnog hrvatskog emigranta Zvonka Bušića u Beču šezdesetih godina 20. veka. Njihova romansa se brzo pretvara u opsesivnu, fatalnu simbiozu u kojoj su lična osećanja potpuno podređena višoj ideji – borbi za slobodnu i nezavisnu Hrvatsku. Autorka bez rezerve opisuje psihološku dinamiku ovog odnosa, gde se granice između intimne ljubavi i političkog fanatizma ubrzo potpuno brišu, što naslovu knjige daje puno i dvosmisleno značenje.

Kako radnja odmiče, život para se pretvara u neprekidno bekstvo, praćeno stalnom paranojom, regrutovanjem i pretnjama jugoslovenske UDBE, što ih dovodi na ivicu egzistencije. Kulminacija romana prikazuje pripremu i izvršenje očajničkog čina – otmice američkog putničkog aviona 1976. godine. Iako im namera nije bila da naude putnicima, već isključivo da bace pažnju globalnih medija na težnje ugnjetavanog hrvatskog naroda i distribuiraju politički manifest, radnja se završava dramatičnim razvojem događaja, predajom policiji i sudbonosnim sudskim epilogom.

Najveća vrednost drugog dela knjige leži u autentičnom, ogoljenom prikazu zatvorskog života i dugogodišnjeg zatvora koji je Žilijen služila u američkim federalnim institucijama. Ona vešto secira sopstvene psihološke slomove, osećanja krivice, izolacije, ali i unutrašnju transformaciju. Koristeći odlomke iz stvarnih pisama, sudskih dokumenata i sopstvenih spisa, autorka ne nudi ni površnu političku rehabilitaciju niti opravdanje, već duboku ljudsku studiju cene koju pojedinac plaća kada beskompromisno žrtvuje sopstveni život u službi više istorijske vizije.