Karl Marx

Karl Marks (Trir, 5. maj 1818 – London, 14. mart 1883) bio je nemački filozof, ekonomista, sociolog, politički teoretičar i pisac, kao i jedan od najuticajnijih mislilaca 19. veka. Studirao je pravo i filozofiju u Bonu i Berlinu, gde se upoznao sa filozofijom Georga Vilhelma Fridriha Hegela. Doktorirao je 1841. godine; međutim, zbog političkih okolnosti nije nastavio akademsku karijeru, već se posvetio novinarstvu, filozofiji i političkom aktivizmu.

Prekretnica u njegovom životu bio je susret sa Fridrihom Engelsom, koji mu je postao dugogodišnji prijatelj, saradnik i finansijski pokrovitelj. Zajedno su razvili teoriju istorije zasnovanu na materijalnim uslovima života i društvenim odnosima. U delima kao što su Sveta porodica i Nemačka ideologija, kritikovali su tadašnju nemačku filozofiju i postavili temelje istorijskog materijalizma.

Marks i Engels su 1848. godine objavili Komunistički manifest, jedan od najuticajnijih političkih tekstova modernog doba. Nakon revolucionarnih previranja, Marks se 1849. godine preselio u London, gde je proveo ostatak života. Tamo se intenzivno bavio proučavanjem političke ekonomije i bio aktivan u međunarodnom radničkom pokretu.

Njegovo najznačajnije delo je Kapital, sveobuhvatna analiza kapitalističkog načina proizvodnje. Prvi tom je objavljen 1867. godine, dok su drugi i treći tom pripremljeni od strane Engelsa nakon Marksove smrti. Marks analizira robu, vrednost, kapital, najamni rad, višak vrednosti, akumulaciju i klasne odnose, nastojeći da objasni unutrašnju dinamiku kapitalističke ekonomije.

Među važnim delima izdvajaju se Ekonomsko-filozofski rukopisi iz 1844. godine, Beda filozofije, Osamnaesti brimer Luja Bonaparte, Grundrise, Prilog kritici političke ekonomije i Kritika Gotskog programa. Marksova misao je snažno uticala na filozofiju, ekonomiju, sociologiju, istoriografiju i političke pokrete 19. i 20. veka. Iz njegovog rada razvile su se različite škole marksizma, često međusobno veoma različite. Bez obzira na politička tumačenja, njegova analiza odnosa između rada, kapitala, klase i društvene moći ostaje važan deo savremene društvene i ekonomske teorije.