Na vratima Požeške doline

Knjiga Dragutina Pavličevića „Na vratima Požeške kotline“ objavljena je 1961. godine u izdanju Matice Hrvatske. Reč je o popularno-naučnom delu koje predstavlja sintetički pregled istorije i identiteta Požeške kotline (Požeške kotline), ključnog slavonskog regiona smeštenog između Psunja, Dilja i Požeške planine, na „ulazu“ u centralnu Slavoniju i Panonsku niziju.

Autor, tada mladi istoričar (kasnije poznat po svojim radovima o hrvatskoj istoriji 19. veka, Narodnom pokretu 1883. godine itd.), polazi od geografskog i strateškog značaja kotline: kao prirodni prolaz i raskrsnica puteva, region je bio izložen brojnim osvajačima i migracijama. Knjiga hronološki obuhvata:

• praistorijska naselja i keltsko-rimski period (Andautonija, rimski putevi),
• srednjovekovnu slovensku županiju i grad Požegu kao važan centar,
• osmanski period (16–17. vek) sa bitkama, pljačkama i demografskim promenama,
• habzburško ponovno osvajanje i kolonizaciju (graničari, Šokci, Nijemci, Bunjevci),
• 18–19. vek sa razvojem poljoprivrede, vinogradarstva i multietničkog života.

Pavličević ističe kontinuitet hrvatskog stanovništva, folklora, običaja i ekonomskog značaja regiona (plodna zemljišta, vinogradi, šume). Tekst je pristupačan, obogaćen mapama (rimski putevi, osmanska utvrđenja, granice Vojne granice) i ilustracijama (predeli, spomenici, narodne nošnje). Ovo nije suvoparno naučno delo, već patriotski i popularizacioni prikaz koji je imao za cilj da probudi interesovanje za lokalnu baštinu tokom posleratnog perioda obnove.