Mandaljena pobjednica

Mandalova pobednica (1926) je istorijski roman Velimira Deželića starijeg (1864–1941), jednog od najpopularnijih, ali kasnije ideološki zapostavljenih hrvatskih pisaca. Roman pripada njegovom opusu od jedanaest istorijskih romana u kojima je, inspirisan senoovskom tradicijom, nastojao da probudi nacionalni i katolički duh.

Glavni lik je stvarna osoba – Magdalena Pereš Vuksanović (1606–1670), rođena u Jelaškama, u Bosni. Kao devojka, zavetovala se na čednost Devici Mariji i želela je da postane monahinja, ali tokom turskog perioda u Bosni nije bilo ženskih manastira. Živela je pobožnim životom u roditeljskom domu. Njena lepota privlači udvarače, posebno upornog hrišćanina Franju Božića, koji je, uz pomoć brata, otima i prisiljava na brak. Suočena sa izborom između katolika i Turčina, Magdalena pristaje na „katolički brak“, ali duboko žali zbog toga jer krši njen zavet.

Roman prati njen buran, avanturistički život pun iskušenja: bekstvo od muža, razne službe (kod župana, kiridžije, Turaka), spasavanje plemića (npr. Vuka Zrinskog), putovanja kroz Dalmaciju, Veneciju i konačno Rim. Kao bosanska Jovanka Orleanka, ona čuva svoju veru, čast i hrvatski identitet u teškim okolnostima turske vladavine. Priča se završava njenim stupanjem u treći red Svetog Franje i smrću u Rimu sa ugledom svetosti.

Struktura romana snažno podseća na srednjovekovne svetačke biografije (hagiografije): linearna naracija, niz nezavisnih epizoda-prepreka koje junakinja savladava na putu ka svetosti i sjedinjenju sa „Nebeskim mladoženjom“. Deželić prepliće istorijske činjenice, legendu i romantično-istorijski stil sa snažnim katoličkim, antiturskim i nacionalnim (hrvatsko-katoličkim) prizvukom. Devica Marija je prikazana kao vodič na njenom putovanju.