Prirodoslovna istraživanja Hrvatske i Slavonije: Svezak 14.

Prirodna istorija Hrvatske i Slavonije je naučna zbirka koja okuplja ključna prirodnjačka dela o hrvatskim i slavonskim vodama, algama i fauni na prelazu iz 19. u 20. vek. Publikaciju je 1914. godine pokrenuo Odeljenje za matematičku i prirodnu istoriju Jugoslovenske akademije nauka i umetnosti (JAZU), uz podršku Kraljevske hrvatsko-slavonske pokrajinske vlade, a ova knjiga je štampana u Zagrebu 1919. godine kao tom 14 serije.

Zbirka okuplja radove šest istaknutih istraživača:

Dr Andrija Gavaci: doprinosi limnologiji Plitvičkih jezera, uključujući dve karte i sistematski opis hidroloških, morfometrijskih i ekoloških karakteristika jezerskog sistema.

Dr Jovan Hadži: rezultati bioloških istraživanja Jadranskog mora (hidroidi, III. nastavak), sa 11 ilustracija; pruža taksonomske opise, rasprostranjenost i napomene o životnim ciklusima hidroidnih knidara.

Dr Viktor Vouk: dva rada – biološka istraživanja termalnih voda Hrvatske i Slavonije (drugi izveštaj), sa pregledom hemije, mikroflore i mikrofaune izvora, i doprinosi flori slatkovodnih algi Hrvatske, koji pružaju spiskove vrsta, mikroskopske karakteristike i nalaze po lokalitetima. I. Pevalek: doprinos poznavanju algi Hrvatske i Slavonije, sa akcentom na ekologiju, sezonsku dinamiku i geografski raspon slatkovodnih i vodenih staništa. Dr M. Salopek: monografija trijadske faune glavonožaca Kuna-Gore (dodatak II), sa fosilnim nalazima, stratigrafijom i morfološkim opisima amonita i njihovom biostratigrafskom vrednošću.

Tom 14 pruža presek tada najnovijih metodologija i terenskih posmatranja u limnologiji, morskoj biologiji, algologiji i paleontologiji. Kartografski prilozi i ilustracije povećavaju dokumentarnu vrednost, dok sistematski spiskovi vrsta i lokaliteta čine rad referentnim izvorom za dalja taksonomska i ekološka istraživanja. Od posebnog značaja su doprinosi o Plitvicama, koji nude rani integrisani pogled na dinamiku jezera, i radovi o termalnim vodama koji povezuju fizičko-hemijske uslove sa biološkim sastavom. Morski doprinosi proširuju sliku biodiverziteta Jadrana u to vreme, a paleontološka studija učvršćuje knjigu u širi geološki kontekst dinarskog područja.

Kao publikacija Hrvatske akademije nauka i umetnosti, zbirka odražava interdisciplinarni duh rane hrvatske nauke: precizno terensko snimanje, poređenje lokalnih i regionalnih fenomena i napor da se prirodni fenomeni tumače u celini – od savremenih ekosistema do geološke prošlosti. Sa istorijske i naučne perspektive, knjiga predstavlja fundamentalnu tačku za razumevanje razvoja prirodnih nauka u Hrvatskoj i Slavoniji početkom 20. veka.