Inženjer ljudskih duša

Godine 1976–1977, Smiricki predaje englesku i američku književnost na izmišljenom koledžu Edenvejl u Torontu, boreći se sa dosadom izgnanstva: nezainteresovanim studentima poput socijalističkog aktiviste Larija Hakima ili bogate Irene Svenson, sa kojom započinje strastvenu aferu. U češkoj emigrantskoj zajednici punoj doušnika, dobija pisma iz domovine – svedočanstva o represiji pod komunizmom.

Roman je fragmentiran, bez linearne radnje: kratki segmenti isprepliću sadašnjost sa flešbekovima na njegovu mladost u Kostelecu tokom Drugog svetskog rata (1942–1944). Zatim, nakon zatvaranja univerziteta, radi u fabrici Meseršmit, sabotirajući naciste sa prijateljima poput Prema Skokopole. Zaljubljen u krhku Nađu Jirouskovu, simbol izgubljene ljubavi, koja umire od tuberkuloze 1946. godine, Smiricki doživljava herojstvo i tragediju pod okupacijom.

Posle rata dolazi komunistička diktatura: cenzura, progon, neuspelo Praško proleće 1968. koje ga primorava da beži. Prijatelji poput pesnika Jana Prouze, koji izvršava samoubistvo 1972. godine, ili Vačouske, pogubljenog sedamdesetih godina 20. veka, ilustruju moralne dileme i žrtve totalitarizma. Teme su duboke: totalitarizam kao „inženjering duša“ (aluzija na Staljina), moć književnosti u otporu, nostalgija za egzilom, kontrast između istočne represije i zapadne slobode - prazne i materijalne. Smiricki razmišlja o životu, ženama, sudbini, snovima, radničkoj klasi, tajnim agentima, ljubavi i smrti, osvetljavajući ih Škvoreckijevim suptilnim humorom.

Sedam poglavlja je nazvano po američkim piscima (Po, Hotorn, Tven), istražujući užas, lepotu, strah i nadu. Drugi likovi - poput Veronike Prst, studentkinje koja se vraća u Čehoslovačku, ili vesele emigrantke Doti, koja se udaje za bogatog čoveka - pružaju komične i tragične kontraste. Roman se završava optimistično: proleće 1977. godine, Dotino venčanje i Smirikovo putovanje u Pariz sa Irenom simbolizuju novi početak usred gubitaka.