Borba i pobjeda: Pripoviest iz nedavne prošlosti

Borba i pojeća: Pripovedanje iz nedavne prošlostiJosip Zorić (1837–1904) jedan je od sedam romana dugoselskog paroha, političara i narodnog pisca, koji pripada grupi „pripovedanja iz skorašnje prošlosti“. Zajedno sa delima kao što su Pavao Pavlović (1897) i Žrtva materina (1895), roman se bavi društvenim, političkim i moralnim uslovima Hrvatske u drugoj polovini 19. veka – od ideja renesanse do Kuenove ere mađarizacije.

Zorić, politički komentator i poslanik u Hrvatskom saboru, piše tendencioznim narodnim stilom namenjenim širokoj publici, posebno omladini i seljaštvu. Roman prikazuje borbu običnih hrvatskih ljudi – seljaka, građana i patriota – protiv nenacionalnih režima, otuđenja, propadanja zadrugarstva, materijalnog siromaštva i moralnog propadanja. Glavni likovi se suočavaju sa političkim pritiscima, porodičnim krizama, ljubavnim vezama i društvenim nepravdama, a priča kulminira pobedom hrišćanskih vrednosti, patriotizma, poštenja i porodične harmonije.

Radnja se odvija uglavnom u ruralnim i malovaroškim sredinama (Zagorje, Posavina, područje Dugog Sela i okolina), sa motivima iz stvarnog života koje je autor dobro poznavao kao paroh. Kao i druga Zorićeva dela, ističe pozitivne likove (patriote, pobožne seljake, samopožrtvovane majke) nasuprot negativnim likovima (oportunisti, stranci, nemoralne osobe). Kritičari su često kritikovali preterano crno-belo prikazivanje i moralizovanje, ali je narod rado čitao jer je jačala nacionalni ponos i etičke ideale.

Knjiga je prvobitno objavljena u serijama u Obzoru. Deo je Zorićevog projekta buđenja nacionalne svesti kroz književnost. Danas se smatra početkom hrvatskog narodnog romana (zajedno sa Jankom Matkom).