Slavonija – povijesne rasprave i crtice, knjiga I.

Rudolf Horvat (1873–1947), plodni hrvatski istoričar, publicista i političar, objavio je prvu knjigu serije Slavonija – istorijski eseji, skice i beleške u sopstvenoj izdavačkoj kući 1936. godine. Knjiga sadrži predgovor i 39 samostalnih eseja i skica, ilustrovanih sa 33 fotografije i reprodukcije na umetnutim pločama.

Delo je plod dugogodišnjeg sistematskog proučavanja autorove slovenske istorije (Horvat je radio i u Osijeku i dobro je poznavao taj kraj). Slično njegovim ranijim regionalnim monografijama (Hrvatska Podravina 1933, kasnije Lika i Krbava), ova knjiga je zbirka kraćih, sažetih i popularno-naučnih radova namenjenih široj publici, a ne dubinskih arhivskih monografija. U njoj Horvat obrađuje različite teme: naselja, događaje, ličnosti, borbu protiv Turaka, crkvenu istoriju, ekonomske prilike, narodni život i važne slovenske gradove i tvrđave.

Stil je tipično hrvatski — jasan, narativan, patriotski obojen i pristupačan. Autor često koristi originalne dokumente, ali ih tumači kroz prizmu hrvatskog nacionalnog interesa. Knjiga nije sistematska sinteza istorije Slavonije (takva sinteza ni danas u potpunosti ne postoji), već mozaik pojedinačnih slika i studija koje obuhvataju različite periode, od srednjeg veka preko turskih ratova do modernog doba.

Horvat je planirao pet knjiga u ovoj seriji, ali je završio samo prvu. Tek 1994. godine (izdavač Privlačica, Vinkovci) objavljen je reprint prve knjige, zajedno sa drugom knjigom (Slavonija I i II), koja je posthumno pripremljena iz Horvatovih rukopisa i zaostavštine. Ostale tri knjige (III–V) nikada nisu objavljene.

Delo se uklapa u njegov širi opus regionalnih istorija kojim je želeo da popularizuje hrvatsku prošlost i ojača nacionalni identitet u vreme kada je Slavonija bila deo Kraljevine Jugoslavije. Kao i druga Horvatova dela iz tog perioda, i ovo je napisano u uslovima finansijske oskudice i bez veće institucionalne podrške.