Martin Kačur

Ivan Cankar (1876–1918), najveći slovenački pisac moderne epohe, objavio je roman Martin Kačur 1906. godine. Hrvatsko izdanje iz 1934. godine, u prevodu Iva Kozarčanina, jedan je od najpoznatijih prevoda ovog dela.

Roman prati život Martina Kačura, mladog, iskrenog i entuzijastičnog učitelja koji dolazi u mali provincijski grad. Pun ideala, željan da prosveti narod i promoviše društveni napredak, Kačur se sukobljava sa svetom malograđanske uskogrudosti, političke korupcije, klerikalizma i nacionalne apatije. Njegova borba se završava potpunim porazom: gubi posao, porodičnu sreću i, na kraju, poslednje iluzije.

Kroz lik Martina Kačura, Cankar predstavlja univerzalnu sliku idealiste koji se ruši u sukobu sa stvarnošću. Roman je izuzetno pesimističan, satiričan i kritički. Autor oštro napada slovenačku (i širu južnoslovensku) malograđanštinu, lažni patriotizam i društveno licemerje. Stil je tipičan za Cankara – precizan, ironičan, sa snažnim lirskim i simboličkim elementima.

Martin Kačur se smatra jednim od najboljih Cankarovih romana i remek-delom slovenačkog realizma i modernosti. Hrvatska književna publika ga je 1930-ih godina široko čitala i cenila kao snažnu društveno kritičku prozu. Delo je i danas aktuelno jer se bavi večnim sukobom između pojedinca i društva, idealizma i pragmatizma, i cenom koju plaćaju oni koji ne žele da se prilagode trulom sistemu.

Ovo izdanje iz 1934. godine je važno jer pripada periodu kada su Cankareva dela popularizovala u Hrvatskoj leva i progresivna inteligencija.