Smrt Smail-age Čengića

Epski spev „Smrt Smail-age Čengića”, objavljen 1846. godine, remek-delo je hrvatske književnosti i najznačajnije ostvarenje hrvatskog romantizma, čiji je autor Ivan Mažuranić. Inspirisan stvarnim istorijskim događajem — pogibijom hercegovačkog paše Smail-age Čengića tokom sukoba sa Crnogorcima 1840. godine — Mažuranić je stvorio univerzalnu umetničku viziju borbe potlačenog naroda protiv tiranije i zla. Spev se sastoji od pet pevanja: „Agovanje”, „Noćnik”, „Četa”, „Harač” i „Kob”. Kroz razvoj radnje, autor suprotstavlja brutalnost, oholost i okrutnost Smail-age hrabrosti, duhovnoj snazi i nepokolebljivom otporu crnogorskih junaka i običnog naroda. Pevanje „Harač” posebno se ističe prikazom patnje zlostavljanog stanovništva, dok završno pevanje, „Kob”, prikazuje simboličan pad tiranina, čija oholost kulminira potpunim porazom i zaboravima. Napisano bogatim, melodičnim jezikom koji spaja elemente narodne epske poezije (deseterac) i klasične pesničke tradicije, ovo delo odlikuje se izuzetnom dramskom snagom i živopisnim slikovitim izrazom. „Smrt Smail-age Čengića” prevazilazi svoj konkretan istorijski kontekst, stojeći kao trajan spomenik borbi za slobodu, pravdu i trijumf dobra nad nasiljem.