Djela 1: Iverje / Novo iverje

Knjiga Đela 1: Iverje / Novo iverje, koju je priredio Antun Barac, predstavlja prvi tom ambicioznog sedamnaestotomnog izdanja Đela A. G. Matoš, koje je objavljivala Binoza od 1935. do 1940. godine. Ovo je jedno od najvažnijih predratnih kritičkih izdanja Matoševog dela. Književno nasleđe sakupio je Matošev brat Milan Matoš, a Barac je uredio većinu tomova (uključujući i prvi), postavivši principe tekstualne obrade: poređenje varijanata, napomene o prethodnim publikacijama, ortografska prilagođavanja i minimalističke, ali precizne uvodne napomene pisane strogo filološkim stilom.

Prvi tom sadrži dve rane zbirke Matoševe proze:

• Iverje (1899, Matoševa prva knjiga) — šest kratkih priča/skica objavljenih od 1892. do 1897. (npr. Moć savesti, Kip domovine leta 188**, Miš, Perece, friški perece...).
• Novo iverje (1900) — takođe šest priča (npr. autobiografska Nekad bilo - sad se je najbolje, i remek-delo Kamao).

U Napomenama (koje prate svaki tom), Barac je pružio sažete, enciklopedijske informacije o genezi tekstova, prethodnim izdanjima i mogućim kontroverznim varijantama. Ovo izdanje se smatra pokušajem kritičkog izdanja na nivou tekstologije tog vremena i poslužilo je kao model za kasnija sabrana dela (npr. ona JAZU iz 1950-ih i 1970-ih).

Iverje i Novo iverje označavaju početak Matoševog narativnog stvaralaštva. Priče kombinuju realizam malograđanskog i seoskog života, fantaziju (snovi, simbolika), oštru ironiju, satiru i nostalgično-lirski ton. Ovde Matoš pokazuje uticaje Gogolja, Poa i francuske književnosti, ali stvara prepoznatljiv hrvatski modernistički izraz — duhovit, ciničan, melanholičan i jezički bogat (sa kajkavskim elementima u nekim tekstovima).

Ovo Barčevo izdanje imalo je veliki kulturni značaj: učinilo je Matoša pristupačnijim široj publici nakon njegove smrti 1914. godine i pomoglo da se kanonizuje kao centralna figura hrvatske modernosti. Prvi tom se fokusira na prozu rane faze (pre Umornog priča iz 1909), koja najbolje pokazuje Matoševu virtuoznost u kratkoj formi — skicama i ilustracijama koje mešaju autobiografiju, društvenu kritiku i univerzalne teme (savest, ljubav, smrt, nacionalni identitet).

Izdanje je danas retko i vredno za kolekcionare i služi kao fundamentalni izvor za proučavanje Matoševog dela. Kasnija izdanja nadovezuju se na Barčev filološki pristup.