Iso Kršnjavi kao graditelj – izgradnja i obnova obrazovnih, kulturnih i umjetničkih spomenika u Hrvatskoj

„Ova knjiga Olge Maruševske, koju je prvi put objavilo Društvo povjesničara umjetnosti Hrvatske 1896. godine, ostala je do danas jedno od temeljnih djela, ne samo zbog poznavanja neprocjenjivog doprinosa Izidora Kršnjavog našoj graditeljskoj baštini i povijesti umjetnosti uopće, već ujedno je i jedna od najpotpunijih retrospektiva kulturne situacije na prelazu iz 19. u 20. vek. Osnivanjem i izgradnjom obrazovnih, kulturnih i umjetničkih institucija stvoreni su infrastrukturni temelji za kulturni razvoj i stvoreni uvjeti za nastanak hrvatske moderne na umjetničkom planu. Razdoblje fin de sieclea velika je renesansa, nakon koje je hrvatska umjetnost uspostavila ravnomjerniji i ravnopravniji hod prema svom evropskom okruženju. Međutim, ovaj veliki iskorak ne bi bio moguć bez Izidiora Kršnjava, jedne od ključnih ličnosti hrvatske kulture s kraja 19. veka. Značajan protagonista epohe, koja je zahtevala upravo takvu ličnost – „uvek u Evropi po uhu i oku“, Iso Kršnjavi je bio slikar, istoričar umetnosti, doktor pravnih nauka i političar, koji je u kratkoj „epohi“ javnog političkog delovanja , u petogodišnjem mandatu načelnika Odeljenja za bogosluženje i nastavu Narodne vlade (od 1891. do 1896. godine) ostvario neviđen kulturni napredak. (...)

Tumačenje i analiza kako kulturnog značaja Ise Kršnjavog tako i istorijskog doba u kome je on delovao, u literaturi nazvanog „epoha Ise Kršnjavog“, naučno je zasnovano na obimnoj istorijskoj dokumentaciji, citiranoj literaturi i arhivskim izvorima, a na osnovu ovoga na osnovu ostvareni rad svrstava se u kategoriju naučnih radova. Ova kategorija je već višestruko potvrđena, jer je knjiga priznata kao osnovna literatura za studije istorije umetnosti, temeljno delo za upoznavanje hrvatske kulturne i umetničke istorije krajem 19. veka.“

Ivanka Reberski