Eseji: Vrata percepcije / Pakao i raj / Ludost, pakost, žalost / Najčudnija znanost

Prvi esej, „Vrata percepcije“ (1954), opisuje Hakslijevo psihoaktivno iskustvo sa meskalinom. Autor otkriva kako droga razbija filtere uma, otvarajući „vrata percepcije“ ka metafizičkoj stvarnosti, gde svakodnevni predmeti dobijaju transcendentnu dubinu. Haksli ovo povezuje sa mističnim tradicijama i umetnošću, kritikujući materijalističko razumevanje uma.

Nastavak, „Pakao i raj“ (1956), istražuje ekstremne vizije uma: rajske halucinacije i paklene noćne more u istoriji religije, umetnosti i stanja izazvanih drogama. Haksli analizira kako umetnici poput Blejka i Van Goga postižu takva stanja, upozoravajući na opasnosti i potencijal proširene svesti.

U „Ludilo, zloba, tuga“, Haksli razmatra patološke aspekte ljudske psihe – ludilo kao bekstvo od stvarnosti, zloba kao destruktivna sila i tuga kao egzistencijalni bol. Eseji pozivaju na saosećanje i razumevanje ovih stanja kroz filozofiju i književnost.

„Najčudnija nauka“ se bavi granicama empirijske nauke, istražujući parapsihologiju, misticizam i nekonvencionalne fenomene kao „čudnu“ granu znanja koja prevazilazi materijalizam.

Završni tekst, „Naučna tipologija u Hakslijevim romanima o idejama“ (autor Matej Mužina), kritički analizira Hakslijeva dela poput „Čudesnog novog sveta“ i „Ostrva“, klasifikujući ih prema naučnim paradigmama i idejnim strukturama, ističući predviđanja o tehnologiji i društvu.