Filozofsko-teološki dijalog s Marxom

Knjiga Tome Vereša, hrvatskog dominikanca, filozofa i teologa, predstavlja jedan od najtemeljitijih pokušaja dijaloga između hrišćanske misli i marksizma u socijalističkoj Jugoslaviji sedamdesetih godina 20. veka. Autor niti odbacuje niti nekritički prihvata Marksa, već njegovim delom ulazi u duboku filozofsku i teološku diskusiju – od ranog humanističkog Marksa (Pariski rukopisi, Otuđenje rada i čoveka) do kasnijeg materijalističkog pristupa (Teze o Fojerbahu, Kapital, Istorijski materijalizam).

Vereš posebno osvetljava Marksovu kritiku religije kao „opijuma naroda“, ali pokazuje kako ona proizilazi iz otuđenja i može se čitati paralelno sa hrišćanskim shvatanjem greha i pada. Ističe sličnosti u naglasku na praksi i promeni sveta: Marksova teza da filozofi samo tumače svet i da ga treba menjati, odjekuje sa hrišćanskom eshatološkom nadom i pozivom na akciju u istoriji. Raspravlja o antropologiji – čoveku kao biću rada, slobode i transcendencije – i pokušava da prevaziđe Marksov čisti materijalizam ka otvorenosti ka transcendentalnom.

Knjiga nije ni apologetička niti promarksistička; to je susret dva velika narativa o ljudskom oslobođenju – marksističkog i hrišćanskog – na nivou precizne analize originalnih tekstova, pod uticajem Tome Akvinskog. Nastala u kontekstu zvaničnog marksizma i potrebe Crkve za dijalogom, ona ostaje relevantna za razumevanje mogućih dodirnih tačaka između marksizma, teologije oslobođenja i savremenih etičkih pitanja pravde i eksploatacije.