Statut grada Iloka iz godine 1525

Statut grada Iloka iz 1525. godine, koji je priredio Rudolf Šmit, a objavljen 1938. godine, predstavlja naučno izdanje jednog od najvažnijih pravnih i istorijskih izvora za proučavanje srednjovekovnog Iloka. Delo predstavlja tekst gradskog statuta sastavljenog 1525. godine, neposredno pre osmanskog osvajanja grada i velikih političkih promena koje su pogodile Hrvatsko-Ugarsko kraljevstvo nakon Mohačke bitke 1526. godine.

Statut Iloka pripada grupi srednjovekovnih gradskih pravnih kodeksa koji su regulisali unutrašnji život, upravu i pravne odnose unutar gradske zajednice. Njegove odredbe obuhvataju pitanja gradskog sudstva, izbora i dužnosti gradskih službenika, trgovine, zanata, nasleđivanja, imovinskih odnosa, krivičnog prava i održavanja javnog reda i bezbednosti. Statut tako pruža dragocen uvid u organizaciju gradskog života na krajnjem istoku srednjovekovne Slavonije.

Dokument je posebno vredan jer svedoči o razvijenoj gradskoj autonomiji Iloka, koji je u 15. i početkom 16. veka bio jedan od najvažnijih ekonomskih i političkih centara između Dunava i Save. Odredbe statuta otkrivaju svakodnevne probleme građana, način funkcionisanja lokalne samouprave i pravne običaje koji su oblikovali život zajednice neposredno pre osmanske invazije.

Rudolf Šmit, istaknuti istoričar i arhivar, pripremio je izdanje na osnovu originalnog rukopisa, opremivši ga uvodom, stručnim komentarima i napomenama koje olakšavaju razumevanje istorijskog i pravnog konteksta. Delo je stoga istovremeno vredan izvor za istoričare, pravne istoričare i istraživače urbanog razvoja.

Danas se Statut grada Iloka iz 1525. godine smatra jednim od ključnih izvora za proučavanje pravne kulture, društvenih odnosa i komunalne organizacije srednjovekovne Slavonije uoči osmanskih osvajanja, i važnim spomenikom hrvatske pravne i kulturne baštine.