Ukrajinski Karpati: Etnogeneza, arheologija, etnologija

Zbirka je rezultat saradnje Katedre za ukrajinski jezik i književnost Fakulteta humanističkih i društvenih nauka Univerziteta u Zagrebu, Instituta za etnologiju Nacionalne akademije nauka Ukrajine u Lavovu i Nacionalnog univerziteta „Ivan Franko“ u Lavovu. Sadrži prevode (sa ukrajinskog) dela istaknutih ukrajinskih naučnika (etnologa, arheologa, antropologa, istoričara), studentske prevode sa postdiplomskih studija ukrajinistike i uvodnu studiju urednika Jevgenija Paščenka „Upoznavanje Karpata“.

Cilj je interdisciplinarni pristup ukrajinskim (istočnim) Karpatima kao ključnoj zoni etnogeneze Istočnih Slovena, sa akcentom na veze sa hrvatskom etnogenezom (Beli Hrvati, migracije, komparativni pristup). Knjiga pristupa problemu neophodnosti komparativnog proučavanja ukrajinske i hrvatske građe – etničkih, istorijskih, kulturnih tokova Centralne i Jugoistočne Evrope.

Glavne jedinice i teme:

• Etnogeneza: Praslovenske migracije (5.–9. vek), uloga Karpata u formiranju istočnoslovenskih plemena (Beli Hrvati, Dulebi, Tiverci), mešanje sa starosedelačkim stanovništvom (Dačani, Kelti, Tračani-Dačani, Sarmati), kontinuitet od Kijevske Rusi do Galicijsko-Volinske države. Posebno se razmatra „belorusko“ pitanje i njegova uloga u balkanskim migracijama.

• Arheologija: Pregled slojeva od neolita (Tripiljska kultura), preko Lužičke, Skitske, Černigovske, Penkivske i Praške kulture do ranosrednjovekovnih gradilišta (npr. Stiljsko - jedno od najvećih u Evropi, 8.-10. vek, povezano sa Belim Hrvatima). Analiziraju se tvrđave, grobovi, kamena svetilišta („Božja gora“), kontinuitet stanovništva.

• Etnologija: Detaljna analiza subetničke pripadnosti ukrajinskih gorštaka – Huculi, Bojki, Lemki (i delimično Doljnjaci, Pidhirjaci). Opisuju se tradicionalno stočarstvo, drvena arhitektura (crkve, kuće), folklor (kolomijka, trembita, polifona pesma), običaji (Svađenje letnjih praznika, božićni rituali), mitologija, demonologija, vez, rezbarenje, grkokatolička vera. Naglasak na očuvanju arhaičnih protoslovenskih elemenata i izazovi identiteta (rusinizam, deportacije Lemaka 1947. godine).

Ključni zastupljeni autori (prema kataloškim zapisima NSK, KGZ i povezanim izvorima):

• Stepan Pavljuk (etnolog, Institut za etnologiju NAN Ukrajine) – radovi o etnogenezi i etnologiji Karpata, subetničkih grupa (Huculi, Bojki, Lemki).
• Dmitro Vortman (arheolog) – doprinosi o arheološkim slojevima, gradinama (npr. Stiljsko) i lokalitetima ranog srednjeg veka.
• Mikola Kosmina (ili varijante Kosmine) – tekstovi o migracijama, protoslovenskim kulturama i kontinuitetu naseljavanja. - Jevgenij Paščenko – urednik i autor uvodne studije „Upoznavanje Karpata“, i verovatno nekih komentara/uporednih delova o hrvatsko-ukrajinskim odnosima (Beli Hrvati).