Rimske priče: izbor

Rimske priče je izbor najreprezentativnijih priča iz dve zbirke Alberta Moravije: Racconti romani (1954) i Nuovi racconti romani (1959), ukupno preko 130 kratkih priča napisanih uglavnom između 1948. i 1959. godine, prvi put objavljenih u novinama (Corriere della Sera, La lettura). Ove priče označavaju Moravijin neorealistički zaokret nakon Rimljanke (1947) – fokus na posleratni Rim, u prelazu iz bede i ruševina u ekonomski prosperitet (miracolo economico).

Glavni likovi su „mali ljudi“ Rima: proletarijat, lumpenproletarijat, sitna buržoazija – taksisti, radnici, vlasnici prodavnica, domaćice, sitni lopovi, nezaposleni, mladi ljudi sa periferije. Priče su gotovo uvek u prvom licu, sa naglaskom na kolokvijalni jezik, rimske dijalekatske prizvuke i ironiju. Svaka priča je nezavisan „slučaj“ iz života: mala prevara koja ne uspeva („Il biglietto falso“), ljubomora i osveta („La bella serata“), pokušaj bekstva od siromaštva, bračnih svađa, seksualnih frustracija, gladi, poniženja, ali i malih radosti ili apsurdnih nada.

Moravija ne idealizuje narod – suprotno nekim neorealistima, on ga prikazuje cinično, oportunistički, moralno ambivalentno: ljudi lažu, varaju, izdaju, ali i pate, vole i bore se za opstanak. Nema heroizma, samo „brulicante passività“ – pasivni, stalni tok života u velikom gradu. Pozadina je Rim: predgrađe, borgate, ulice, sirotinjska naselja, Trastevere, ali i centar – kontrast između siromaštva i početka potrošačkog društva (automobili, prvi odmori).

Moravija je želeo da „aktualizuje“ Đoakino Belija – rimskog pesnika iz 19. veka koji je prikazivao plebs u sonetima na rimskom dijalektu. Ovde je proza realistična, suva, bez patetike, sa fokusom na erotskim i egzistencijalnim motivima (želja, posesivnost, otuđenje). Priče su kratke, telegrafski precizne, često sa neočekivanim obrtom ili gorkim završetkom – na primer, čovek koji gubi sve zbog malo pohlepe ili žena koja sanja o ljubavi, ali završava u kompromisu.

Ove zbirke su ključne za razumevanje Moravijeve „rimske faze“ (zajedno sa Rimljankom i Čočarom) – portreta društva u tranziciji, gde se ratna trauma pretvara u moralnu ravnodušnost i materijalizam. Uticale su na italijanski neorealizam i kasniju književnost o „malim ljudima“.