Liječnikovi zapisci

Liječnikovi zapisci od Filipa Marušića-Davidovića (1874–1944) su kratka prozna dela – memoari, realistična proza zasnovana na autorovom iskustvu kao seoskog lekara u Drnišu i okolnoj Dalmaciji. Marušić, lekar, prirodnjak, pisac i pripadnik starog poljičkog plemstva, napisao je ovo delo kao neku vrstu „doktorskog dnevnika“ ili niz skica iz prakse.

Knjiga se sastoji od niza beleški u kojima autor, pišući iz perspektive lekara, dokumentuje svakodnevicu dalmatinskog seljaka na početku 20. veka. Naglasak je na gorkoj životnoj stvarnosti, siromaštvu, higijenskim uslovima, zaraznim bolestima (malarija, tuberkuloza itd.), visokoj smrtnosti dece i opštoj bedi u niskim barakama i golim barakama. Marušić ne ulepšava stvarnost – piše oštro, istinito i sa saosećanjem prema plačućem narodu naše krvi.

Delo pripada realističkom trendu hrvatske književnosti tog vremena. Autor kritički prikazuje društvene uslove: zaostalost, nedostatak obrazovanja, uticaj sveštenstva, odnos vlasti prema selu i posledice dugogodišnje bede i zanemarivanja. Istovremeno, beleške imaju humanistički, gotovo socijalno-pedagoški ton – lekar nije samo posmatrač, već i saosećajni učesnik koji se bori za zdravlje i dostojanstvo svojih pacijenata.

Stil je jednostavan, direktan i živopisan. Marušić koristi lokalni kolorit, dijalekatske izraze i autentične detalje iz medicine i svakodnevnog života kako bi stvorio ubedljivu sliku ruralne Dalmacije u austrougarskom periodu. Knjiga je autobiografski obojena – autor je zaista radio kao lekar u drniškom kraju, gde je bio aktivan i u kulturnom i u javnom životu (sprijateljio se sa don Franom Bulićem, primetio talente poput mladog Meštrovića itd.).

U kontekstu hrvatske književnosti, Liječnikovi zapisci predstavljaju važan primer socijalne proze i medicine u književnosti. Slični su nekim delima evropskog realizma (npr. skice iz života lekara), ali su duboko ukorenjeni u hrvatskom seoskom i dalmatinskom miljeu.

Marušić je kasnije pisao poeziju („Gorocvijet u dolini“, 1926) i druga medicinska i socijalna dela, ali „Liječnikovi zapisci“ ostaju njegovo najpoznatije i najkarakterističnije delo – svedočanstvo humanističkog lekara o patnji, otpornosti i svakodnevnom životu hrvatskog sela na prelazu vekova.