Zagaljeni životi

Đuro Vilović (1889–1958) je objavio zbirku Zagaljeni životi: novele 1923. godine u Zagrebu. To je jedna od njegovih prvih značajnih zbirki kratkih priča, objavljena iste godine kada i roman Međimurje, u periodu kada Vilović, nakon napuštanja katoličkog sveštenstva, intenzivno ulazi u književni život.

Naslov Zagaljeni životi sugeriše živote koji su „zagaljeni“ — potisnuti, lišeni, ogorčeni ili skriveni — što odražava glavne teme zbirke: unutrašnje sukobe pojedinaca, potisnute strasti, društveno licemerje i nemogućnost autentičnog življenja u okvirima strogih normi (posebno građanskih i crkvenih). Priče se bave ljubavnim dramama, seksualnim nagonima, moralnim dilemama i sudbinama ljudi koji se ne uklapaju u svoje okruženje, često sa autobiografskim prizvukom.

Vilovićev stil u ovoj zbirci kreće se između realizma, psihološke proze i blagog naturalizma. Piše dinamično, pristupačnim jezikom sa naglašenim dijalozima i emocionalnim intenzitetom, što mu je donelo široku čitalačku publiku. Kao i u drugim ranim delima (Mandorlato 1924), ovde su vidljivi erotski i antiklerikalni motivi koji će kasnije postati njegov zaštitni znak i izvor brojnih polemika.

Zbirka pripada ranom periodu autorovog stvaralaštva (posle Estete 1919), kada Vilović još nije bio toliko politički radikalan, ali je već razvijao prepoznatljiv pristup temama zabranjene ljubavi, svešteničke krize i sukoba pojedinca sa patrijarhalnim društvom. Kritičari su je primili pomešano — hvaljena je njegova veština pripovedanja i popularnost kod publike, dok su konzervativni krugovi kritikovali njegovu „nemoralnost“ i otvorenost u prikazivanju seksualnosti.

Zagaljeni životi je danas retko antikvarno izdanje i slabo proučen deo Vilovićevog opusa. Zajedno sa Mandorlatom, čini važan deo njegove romanestičnog stvaralaštva iz 1920-ih, prethodeći poznatijim romanima kao što su Majstora duša (1931) i Tri sata (1935).